Nasreddin Hoca 800 yaşında!

 

Sanırım ülkenin en meşhur heykeli Bakırköy Ruh ve Sinir Hastalıkları Hastanesi’nde. Oradaki heykeli bilmeyen yoktur. Diğer meşhur heykellerden biri de Nasreddin Hoca merhumun eşeğe ters binme heykelidir. Ben heykellere aldırış etmem. Onların bana ne yararı ne de zararı dokunur. Ama heykellerden medet umanlara aldırış ederim.

 

Bir ilkenin imajını heykeller değil, bozsa bozsa bilgisizlik, cehalet, ihanet bozar. Batı Kristof Kolomp’un yalanlarını bildiği halde onu tarihe mal etti. Bizse Piri Reis, İbn-i Sina ve Lokman Hekim, Nasreddin Hoca gibi değerlerimizin kıymetini bilmeyi üç-beş okula resmini asmak yahut bir alana heykeli yapmak sanıyoruz. Üniversitelerde onlarla ilgili kürsüler kurmayı akıl edemiyoruz.

 

Bu yıl bilgi, hikmet, düşünce ve nükte (mizah) dehası Nasreddin Hoca r.a.’in doğumunun 800. yılı.
Bundan kimin haberi var? Hiç kimsenin.

Neden?

O popüler kültürün ürünü değil çünkü. Biz bize ait değerlere önem veren toplum değiliz artık. Onlar hakkında bildiklerimiz ya heykelleridir ya da kulaktan duyma bilgiler...

 

Nasrettin Hoca, başka milletlerin yahut devletlerin olsaydı, o değeri tanıtmadık kimse bırakmazdı. Nasreddin Hoca hakkında Başbakanlık, Kültür Bakanlığı, Konya Belediyesi gibi sitelerde tek kelimelik bir bilgi yok. Konya Valiliği ve Akşehir Belediyesi’nde ise kısmen.

 

Nasreddin Hoca r.a. sadece Akşehir’e ait bir değer mi? Nasrettin Hoca’nın 800. doğum yılını sadece Akşehir Belediye’si mi kutlamalı?

 

Nasrettin Hoca r.a. bir eğitim dehasıdır. Nasrettin Hoca r.a. ait fıkraları bilmeyen çocuk var mıdır ülkemizde?

Sanmam.

Peki, kim bu ünlü Hoca? Eşeğine ters binen Akşehirli bir meczup mu? Bu ilgisizlik niye?

Eğer Hoca meczup’sa –ki bazı meczuplar bin akıllıdan iyidir- böyle meczuba can feda.

 

Bakınız Akşehir Belediye Başkanı nasıl açıklı bir cümle ile özetliyor fotoğrafı; “Bizim bu konudaki (Nasrettin Hoca r.a. hakkında) taleplerimiz kasabalı siyasetçinin kasabası için bir şeyler istemeye gelmiş şeklinde değerlendirilmektedir” Çok ama çok yazık.

 

Başkan ufku dar biri olsa merhumu kendi şirin ilçesine mahkûm etmez miydi? Elbette ederdi. Bu onun için en kolayı. Lakin başkan diyor ki “Hocaya ilişkin bir yatırım gündeme geldiğinde sorun Akşehir'in ve Akşehirlinin ilçe olmasında tıkanır kalır. Bilimsel bakış açıları küçülür, siyasileşir ve Hocanın evrensel davası Akşehir'in ilçeliği ile ölçüştürülerek boğulur yok edilir.” Yazık!

 

Nasreddin Hoca r.a kimdir?

Devirlerden Anadolu Selçuklu devri. Yıllardan 1208. Yerlerden -şimdi Eskişehir’e bağlı olan- Sivrihisar’ın Horto köyü. Köyün imamı Abdullah Efendi’nin bir oğlu dünyaya gelir.  Bu çocuk afacan mı afacandır. Daha çocuk yaşta hafız olur. Babasından okuma-yazma, fıkıh, Arapça, Farsça öğrenir. Fıkıh ve Kelam ilmine ilgi duyar.

 

Babası vefat edince yerine Hoca Nasreddin geçer. Ancak ilim aşkıyla yandığından mesleği bırakıp yollara düşer. O, bir Hılful Fudul’cudur aslında. Hak, hukuk onun en büyük ilgi alanıdır. Toplumun en hassas ve en sorunlu yönlerini keşfeder: “Her sakala tarak uyduranlar, nabza göre şerbet verenler, neme lazımcılar, hazır yiyiciler, çıkarı uğruna her şeyi feda edenler, hem nalına hem mıhına vuranlar, pireye kızıp yorgan yakanlar, tepeden bakanlar, pişmiş aşa su katanlar, sağı solu belli olmayanlar, sinekten yağ çıkaranlar, su katılmadık hokkabazlar, suratı bir karış idareciler, tavşana kaç tazıya tut diyenler, hep ‘vur abalıya’ felsefesi ile hareket edenler, başına buyruk gençler, çok bilmiş ukalalar, daldan dala konanlar, kapıdan kovulsa bacadan direnler, gücünün yettiğine kan kusturanlar, en küçük menfaati için ger gün boğaz boğaza gelenler, boğaz tokluğuna çalıştırılan zavallılar, her devirde borusu ötenler, buldukça bunayan aç gözlüler, yürek yakanlar, kulp takanlar, kurtarıcılık yapanlar!, Ekmek elden su gölden avare dolaşanlar, her mecliste boy gösterenler, boşta gezenler, boşboğazlık edenler, boş yere ömür geçiren boş kalfalar, bir baltaya sap olma yerine boş gezenin boş kalfası olanlar, üç kuruşluk keyif için borca batanlar, haline bakmayıp çalım satanlar, pot kıranlar, çam devirenler, çalımından geçilmez kabadayılar, çalıp çırpmayı meslek edinenler, ‘Rabbena hep bana’ diyenler”i (Bir Eğitimci Olarak Nasrettin Hoca-Abdullah Özbek)’i görür, hal çareleri arar, bu davranışları tahlil edip kendine özgü çözümler geliştirir Hoca Nasreddin.

 

Nasreddin Hoca r.a. bir toplum mühendisidir –lakin bugünkü materyalist mühendislerden değil-, bir sosyologdur, bir filozoftur, bir gönül adamıdır. O, insanları düşündürerek eğiten, ilim, irfan sahibi bir bilgedir, hikmet sahibi ve nükte dehasıdır.

 

O, suça da suçluya da bakar. O, sistemi sorgular. Pratik çözümler üretir. O’nun amacı hırsızı cezalandırmak, hırsızlığı ortadan kaldırmak değildir. O, hırsız, arsız ve namussuz olmayan insan yetiştirme derdindedir.

 

Hoca siyaset adamıdır. Kadılık yapmış, müderrislik yapmıştır. O, aslında birazda hekimdir. Bir gün Hocaya soralar: Hocam hekimlikten bilir misin?

- ‘Bilirim’ der ve şöyle özetler hekimliğini

“Ayaklarını sıcak tut, başını serin Kendine bir iş bul, düşünme derin derin!” Hoca şair olmanın yanında bir dil üstadıdır. Fıkralarında hemen herkes vardır. Eşi, çocukları, kaynanası, komşuları, çocuklar, tüccarlar, alanlar-satanlar, pazarcılar, talebeler, hayvanlar, kuşlar, hastalar ve hatta yöneticiler.

 

Bugün bu kadar hasleti bir arada olan kaç insan tanıyorsunuz? Doğrusu benim tanıdığım yok. O halde bu 8 yüzyılın eskitmek bir yana hala hayranlıkla izlediği, ibret aldığı bu mana adamının tüm hayatını ruhumuza nakşetmek zor mu? Bir kıytırık icraatı kırk kez şaşaa ve debdebe ile açarak israfta tavan yapan devlet erkânı, meslek odaları, yerel yönetimler, sesi ve sanatı olmayan sözde sanatçılara çuvalla para dağıtanlar, Mevlana Gecesi adı altında 1,2 trilyon (1 milyon dolar)’u har-vurup harman savuranlar, Nasreddin Hoca r.a. gibi değerleri topluma tanıtmayarak, onların tecrübelerini yeni nesillere taşımayarak zulüm yaptığınızın farkına ne zaman varacaksınız?

 

Hoca ve benzerlerini heykellerini dikerek yaşatamazsınız. O bundan razı da olmaz. O ve O’nun gibi değerlerin hayata yeniden dönme şansları olsaydı, ilk olarak sizin diktiğiniz bu heykelleri kırmakla başlarlardı işe.

 

Hoca merhum hoşgörülü bir kimsedir lakin asla ahmak değildir. Aptal yerine konulmayı asla hazmetmez. Bir gün hocanın da olduğu bir mecliste bir kişi yellenir. Adam mahcup olur ve adeta yerin dibine girer. Hoca adamın utandığını görünce, yüzünü çevirir ve duymazlıktan gelir. Bir müddet sonra yellenen kişi, işi pişkinliğe vurarak bir plan kurar ve durup dururken oturduğu yerden sanki hoca yelleniyormuş gibi sesler çıkartmaya çalışır. Hoca durumun farkına varır. Tebessüm ederek tatlı bir eda ile “Sesini benzettin, fakat kokusunu ne yapacaksın?” der. Hoca hoşgörü sahibi olmakla birlikte insanların yahut sistemlerin kusurlarına göz yummanın nedenli bir hata olduğunun farkındadır.

 

Hocanın her bir cümlesi için ciltlerle kitap yazmak gerekir. Hoca hakkında kaç kitap yazılmıştır? Hiç yok değil ama hak ettiği kadar hiç değil. Çoğu gelir amaçlı yayınlar. Hoca merhumun fıkralarından oluşuyor. Bilmiyorum bu yıl kaç hoca öğrencilerine Nasrettin Hoca hakkında tez çalışması görevi vermiştir?

 

“Sermayeyi kediye yüklemek, fincancı katırlarını ürkütmek, tavşanın suyunun suyu, ölme eşeğim ölme, el elin eşeğini türkü söyleyerek arar, demir tavında dövülür, ben senin gençliğini de bilirim, damdan düşen gelsin, her gün bayram olsa, ince eleyip sık dokumak, ipe un sermek, kabak tadı verdi, kör dövüşü, ne sen sor ne ben söyleyeyim, sen de haklısın, nerde hareket orda bereket, yerde uyuyan düşme korkusu çekmez, …” gibi hemen her gün kullandığımız cümleler Hoca’nındır ve hemen hemen hiçbirimiz onu Rahmet’le bile anmayız.

 

Hoca’nın dostları toplanıp, ‘hocam havası, suyu güzel bağlık bahçelik şu köyde birkaç gün kalıp eğlenelim’ derler. Hazırlıklar için orada tüketecekleri yiyecekleri konuşmaya başlarlar. Biri  ‘kuzu dolması benim üzerime’, diğeri ‘baklava börek benim üzerime’, bir diğeri ‘yaprak sarması benim üzerime’, öbürü ‘meyvesi benim üzerime’, bir başkası ‘yağı, yoğurdu benim üzerime’… diye birbirleri ile yarışa girerler. Sıra hocaya gelince “Bu ziyafet üç yıl devam etse bende oradan ayrılırsam dünyanın laneti de benim üzerime!” der.

 

Biz geçmişte Biruni’ler, El Cabir’ler, İbn-i Sina’lar, Gazali’ler, Arabi’ler, Heysemi’ler, el-Kâşî’ler, Piri Reis’ler, Ali Kuşcu’lar, Ebu Ma’şer’ler, Battani’ler, İbni Turk’ler, Kambur Vesim’ler, Ahmet Cevdet’ler, Mevlana’lar, Yunus’lar, Hacı Beştaş’lar, Mimar Sinan’lar, Nasreddin Hoca gibi nadide insanlar yetiştirmişsiz. Onlar bir medeniyet inşa etmişler. Çağımızda insanlığa sunacak bir medeniyet projemiz olmadığı gibi, bu medeniyet mimarlarına gereken önemi bile vermiyoruz.

 

Önemli değerleri heykellerini yaparak yaşatamazsınız.

 

Var mısınız merhumu ziyaret etmeye!

Konya’nın Akşehir ilçesi her yıl 5-10 Temmuz tarihleri arasında Nasreddin Hoca r.a. adına şenlikler düzenliyor. Var mısınız katılmaya. En acılı, en kederli, en dalgın anınızda size tebessüm ettirmeyi başaran, bir cümlelik nüktesiyle size ufuklar açan hocaya rahmet okumaya hatta onları anlamaya var mısınız? Mekân-ı Cennet olsun…

 

Hoca hakkında yorumlarını bekliyoruz. (Yayın)
 

13.05.2008
 

Kemal ÖZER
Tüketici Hakları Aktivisti
eposta@kemalozer.com